Wat zijn emoties?

Stel je voor dat je voor een stoplicht staat te wachten. De fietser naast je denkt dat hij wel kan oversteken en ziet de auto die van links komt over het hoofd. Deze kan de fietser net ontwijken door flink uit te wijken en vervolgt luid toeterend zijn weg.

 

Bijna alle mensen ervaren in deze situatie een emotie. Ze schrikken van de situatie en krijgen een gevoel van angst. Hun hart begint sneller te kloppen, ze krimpen ineen voor het gevaar en hun gezicht vertrekt zich. Als je het aan ze zou vragen, kunnen ze je gemakkelijk vertellen dat ze een emotie hebben gehad.

 

Hoewel we dus allemaal weten hoe een emotie voelt, is er in de wetenschappelijke wereld weinig overeenkomst over wat emoties zijn. Er zijn talloze verschillende definities en theorieën en het ziet er niet naar uit dat men ooit tot een definitie zal komen. In dit deel bespreek ik daarom een aantal kenmerken van emoties waar we het wel over eens zijn.

 

Wat hier volgt kan misschien een beetje theoretisch (en dus niet zo bruikbaar) over komen, maar als je beter wilt omgaan met je gevoelens is het erg belangrijk om te weten wat gevoelens nu eigenlijk zijn.

 

Om die vraag maar direct te beantwoorden, volgens Scherer zijn er vijf elementen waar je een emotie aan kunt herkennen.

  • Gedachte: hiermee evalueer je situaties. In het voorbeeld weet je bijvoorbeeld dat een aanrijding niet goed zal aflopen.
  • Lichamelijke activatie: een deel van de emotie zit in je lichaam. Je hart gaat bijvoorbeeld sneller kloppen en je krijgt een droge mond als je angstig wordt.
  • Handelingstendens: veel emoties zetten aan om te handelen. In het voorbeeld krimp je bijvoorbeeld ineen om jezelf kleiner te maken.
  • Gezichtsuitdrukking: de meeste mensen trekken een gezicht als ze een emotie hebben. Hier zullen we het later nog uitgebreider over hebben.
  • Gevoelens: letterlijk het gevoel dat de emotie bij jou oproept.

Lazarus heeft dit schema veel eenvoudiger gemaakt door het te versimpelen en er een soort stappenplan van te maken:

  1. Gedachte: je neemt iets waar en interpreteert dat. Bijvoorbeeld: die beer is gevaarlijk of deze vuilnisbak is weerzinwekkend.
  2. Fysieke veranderingen: als reactie op de gedachte maakt je lichaam zich klaar voor een reactie
  3. Reactie: uiteindelijk volgt er een reactie op de situatie

 

Waarom we precies gevoelens hebben is niet helemaal helder, maar meestal wordt er vanuit gegaan dat ze ons sneller actie doen ondernemen. Zonder gevoelens zouden we misschien net te lang nadenken over de beer en niet nadenken over hoe we zo snel mogelijk weg kunnen komen.

 

Er bestaan ook mensen die geen emoties hebben en die begeven zich veel vaker in gevaarlijke situaties. Het is dan ook niet verrassend dat emoties de evolutie overleefd hebben.

 

De basisemoties en hun gezichtsuitdrukkingen

Welke emoties zijn er nu precies? In cognitieve therapie werken we vaak met de vijf B’s: Bang, Boos, Blij, Boos en Bedroefd. Dat is een goed overzicht van de verschillende emoties, maar niet helemaal compleet.

 

Het meest bekende werk over emoties is ongetwijfeld dat van Paul Ekman. Hij ontwikkelde een standaardtest om gezichtsuitdrukkingen mee te analyseren (The Facial Action Coding System (FACS)) en reisde de hele wereld over om te bekijken welke emoties verschillende volkeren hadden.

 

 

Later in zijn carrière heeft Ekman nog een aantal emoties toegevoegd die wel overal gevonden worden, maar niet allemaal een duidelijk bijbehorende gezichtsuitdrukking hebben. Namelijk: geamuseerdheid, verachting, tevredenheid, schaamte, schuld, opwinding, trots, opluchting en lichamelijk plezier.

 

Ekman laat zien dat emoties waarschijnlijk aangeboren zijn. We kunnen ze wel leren controleren (denk bijvoorbeeld aan pokerspelers met hun pokerfaces), maar dat vergt nogal wat van je en is veel werk.

 

Uit zijn latere onderzoek naar liegen, kunnen we leren dat we weliswaar gezichtsuitdrukkingen kunnen leren lezen, maar dat we daar van nature ook vrij slecht in zijn.

 

Lijst van emoties

Natuurlijk zijn er nog wel meer woorden voor gevoelens. Vaak gaan het dan over een nuance dat bij een gevoel aanwezig kan zijn. Het verschil tussen ziedend en geïrriteerd zit hem bijvoorbeeld vooral in de kracht van het gevoel. In andere gevallen kan het ook gewoon om synoniemen gaan. Ik geef hier een lijst van gevoelens die niet uitputtend is, maar je wel een idee geeft van de rijkdom aan gevoelens die we hebben.


        1: Angst

  • rusteloosheid
  • zorgelijk
  • schrik
  • afgrijzen
  • hysterie
  • paniek

      2: Vreugde

  • Plezier
  • Extase
  • Euforie
  • Geluk
  • Genot
  • enthousiasme

      3: Bedroefdheid

  • depressie
  • ongelukkigheid
  • ellende
  • weemoed
  • wanhoop
  • vernedering


        4: Boosheid

  • woede
  • boosheid
  • bitterheid
  • haat
  • wrok
  • agitatie

       5: Afschuw

  • Verontwaardigd
  • Beledigd
  • Walging
  • Weerzin
  • Minachtend
  • Cynisch

      6: Verrassing

  • Verbazing
  • Schrik
  • Bevreemding
  • Verwondering
  • Overrompeld
  • Ontsteltenis

Bron: https://www.depsycholoog.nl/emoties/#4



Reageren of je hart luchten?

Heb je een (persoonlijke) vraag of zou je graag eens je hart luchten? Je mag ons bellen, maar je kunt ons ook mailen. Zie onze maatjes hier onder . Het spreekt vanzelf, dat je bericht vertrouwelijk behandeld wordt.