Stress, wat is dat nu eigenlijks en wat doet dat met je

 

Stress. Er wordt veel over gepraat en iedereen heeft er wel eens last van. De een kan er beter tegen dan de ander. Maar wat is het nu eigenlijk stress?

 

Als we het over stress hebben, dan gaat het meestal over ongezonde druk: een teveel aan spanning. Maar stress is niet altijd ongezond. Stress is een hele natuurlijke, en ook gezonde reactie van het lichaam. Op het werk helpt gezonde stress je om goed te presteren. Het maakt je alert, geconcentreerd en efficiënt. De spanning maakt het lichaam ook klaar voor actie en dat is nodig om te kunnen reageren op bedreigende situaties.

 

Sommige mensen zijn gevoeliger voor stress dan anderen: De volgende eigenschappen maken kwetsbaar:

  • Perfectionisme
  • Zogenaamde type A-factoren: ambitie, prestatiegerichtheid, competitie, gehaastheid, niet 'niets' kunnen doen, vaak twee dingen tegelijk doen
  • Veel van zichzelf eisen en 'moeten'
  • Groot verantwoordelijkheidsgevoel
  • Grote betrokkenheid bij gezin of werk
  • Streven naar waardering van anderen
  • Moeilijk 'nee' kunnen zeggen, grenzen kunnen aangeven of voor zichzelf opkomen
  • Moeilijk steun kunnen vragen
  • Gevoelens slecht kunnen uiten
  • Gevoel weinig invloed te kunnen uitoefenen op de omgeving en het eigen leven
  • Pessimisme en een weinig positieve kijk op eigen prestaties

 

Deze eigenschappen worden deels bepaald door karakter en temperament, maar ervaring en vaardigheden spelen ook een grote rol. Je kunt zelf veel doen om je draagkracht te verbeteren. Vaardigheden als assertiviteit en conflicthantering kun je verbeteren en ook kun je leren meer realistische eisen te stellen.

 

Stress betekent niets anders dan spanning of druk. Van oorsprong is het een term uit de bouw: stress is de kracht die wordt uitgeoefend op een voorwerp. Of stress schadelijk is hangt af van hoeveel belasting iets (of iemand) aan kan. Zelfs metaal krijgt haarscheurtjes als het te eenzijdig of constant wordt belast. Dat geldt dus ook voor mensen.

 

 

Ongezonde stress kan zich op vier verschillende manieren uiten:

  • Lichamelijke signalen
  • Psychische signalen
  • Gedragssignalen
  • Gedachten- of denksignalen

Lichamelijk

Lichamelijke signalen hangen samen met de verhoogde lichamelijke activiteit bij stress. Je kunt last krijgen van hoofdpijn, rugpijn of nekpijn, maar ook van hartkloppingen of spijsverteringstoornissen. Het afweersysteem kan door stress worden aangetast. Hierdoor word je ook vatbaarder voor verkoudheid en griep. Vermoeidheid, rusteloosheid en slaapproblemen zijn ook veel voorkomende stresssymptomen.

 

Psychisch

Gestreste mensen zijn vaak prikkelbaar of cynisch. Daarnaast kan stress ook gepaard gaan met gevoelens van machteloosheid, ongeluk of verveling. Ongezonde stress kan de stemming, de gemoedstoestand waarin iemand verkeert, sterk beïnvloeden. Mensen kunnen zich ook eenzaam voelen.

 

 

Stress herkennen: Lichamelijke klachten

 

Hoofdpijn/migraine

Hoofdpijn kan verschillende oorzaken hebben en is op zichzelf niet een directe aanleiding om te vrezen voor teveel stress of overspannenheid. Wel kan hoofdpijn je dusdanig veel last bezorgen dat het verlammend werkt, denk maar eens aan iemand die door de migraine dagenlang niet kan functioneren

 

Hoofdpijn komt zeer veel voor. 20% van de Nederlanders heeft wekelijks hoofdpijn. Dit verschilt van een vervelende druk op het hoofd tot een hevige migraine die een aantal uren duurt. Deze hoofdpijn komt vaak door spierspanningen die in je rug en schouderpartij plaatsvinden. Ook voeding en omstandigheden dragen hieraan bij. Spanningshoofdpijn wordt vaak vergezeld door een stijve, pijnlijke nek en schouders.

 

Misselijkheid

Een goede indicatie van stress is misselijk zijn. Als je voor een grote prestatie staat, bijvoorbeeld door te gaan presenteren voor een grote groep mensen, is het meestal vrij normaal om je licht misselijk te voelen. Meestal staat eten en drinken je tegen, en gaat de misselijkheid gepaard met een aantal van de andere klachten.

 

Oorsuizen (Tinnitus)

Voor mensen die het niet hebben of herkennen lijkt het haast onwerkelijk: oorsuizen. Oorsuizen ontstaat nogal eens door stress en is bijzonder hinderlijk voor mensen die er last van hebben. Een zeer belangrijk symptoom vantinnitus is dat je een geluid hoort dat van binnenuit komt en dus niet van buitenaf. De omgeving neemt dit geluid dus ook niet waar. Er worden meerdere soorten geluid gehoord: Ruisen, fluiten, piepen, etc.

 

Pijnlijke / stijve spieren

Bij lichamelijke moeheid wordt de voorraad energie die normaal gesproken in spieren zit, gebruikt om energie te leveren. Bij pijnlijke spieren en gewrichten is deze voorraad leeg, of verkeerd gebruikt. Afvalstoffen blijven over en gewrichten worden pijnlijk doordat vocht afdrijft. Het gevolg is vaak dat je anders gaat bewegen waardoor je juist andere spieren weer meer belast (en uitput).

 

Duizelingen

Een klacht die vaker voorkomt maar niet altijd wordt verbonden met stress of burn-out is duizelig zijn. Als je snel opstaat is iedereen wel eens duizelig, maar door stress kan dit ook op momenten voorkomen waarop er in eerste instantie geen aanleiding voor lijkt te zijn. De stress kan dan ook weer verhoogd worden wanneer dit voorkomt bij activiteiten als autorijden.

 

Hormonale schommelingen

Hormonale schommelingen zijn vaak een gevolg van stress. Gevolgen zijn stevige stemmingswisselingen, plotseling gewichtsverlies of juist gewichtstoename, concentratie- en slaapproblemen. Het vervelende is dat deze klachten vaak niet te achterhalen zijn bij de dokter. Een oplossing als extra hormonen innemen zorgt regelmatig voor andere, vervelende bijwerkingen. Een gezonde levensstijl om stress te verminderen is veel effectiever.

 

Overmatig transpireren

Tsja, wie zweet er nu niet? Bij warm weer en sport is het niet verbazend dat je zweet. Maar wat nu als je gaat transpireren terwijl er eigenlijk niets aan de hand lijkt? Dan speelt er misschien iets anders. In principe is zweten een oeroude lichamelijke reactie op stress en angst, en het treedt op bij dreigend gevaar.

 

Klamme handen

Het hebben van klamme handen wordt ook door transpireren veroorzaakt, en kan ook voor stress zorgen. In sociale situaties waarbij er wordt verwacht dat er handen geschud wordt is het hebben van zweethanden niet prettig.

Schrikachtig

Je aandacht is zodanig gefixeerd op één ding, dat je de meeste andere zaken om je heen niet meer opmerkt tot het laatste moment. Plotselinge geluiden, aanrakingen of andere gebeurtenissen veroorzaken telkens weer een schrikreactie. Op een gegeven moment ben je alleen nog maar bezig met het voorkomen hiervan, waardoor je aandacht steeds meer gefixeerd raakt.

 

Rusteloos

Rusteloosheid voel je juist wanneer je aandacht ongericht is en je veel adrenaline in je lijf hebt. Het is net alsof er constant iemand je influistert ‘je moet iets doen, je moet iets doen’, maar ondertussen kun je je niet concentreren en komt er niets concreets uit je handen.

 

Nerveuze tics

In principe zijn tics niet constant. Ze komen op en gaan weer, de intensiteit en frequentie wisselt, en het soort tics is ook aan verandering onderhevig. Wanneer je een tic hebt of aanleg hebt om deze te krijgen, zal deze zich door stress juist eerder en/of heviger manifesteren.

 

Beven/ trillen

Bevende en trillende spieren en ledematen zijn erg vervelend om te hebben, je kunt hier helemaal het gevoel krijgen dat je geen controle meer hebt over je lijf.

 

Vermoeidheid

Vermoeidheid is één van de meest voorkomende klachten bij mensen die veel stress ervaren of een burn-out hebben. Doordat je maar doorgaat in je patroon rust je lijf niet meer uit en zal je (zeer zware) vermoeidheid ervaren. Je ledematen wegen als lood, en je kunt je er nauwelijks toe zetten om iets te doen. Het vereist een grote inspanning van spier-en wilskracht om de dagelijkse activiteiten uit te voeren

 

 

Uitputting

Dit is de ultieme vermoeidheid. Wanneer je dit ervaart ben je ondanks je vermoeidheid zo lang en zo hard doorgegaan dat je echt alle energie uit je lichaam getrokken hebt. Je hebt je lijf geen gelegenheid gegeven om te herstellen en bent op alle aanwezige reserves gaan interen.

 

Maagklachten

Maagklachten kunnen zeker ook optreden bij een teveel aan stress. Je eet misschien te veel of juist te weinig en je neemt voedsel niet meer goed op.

 

 

Iets anders is een maagzweer; deze kan worden veroorzaakt door een bacterie in de maag zelf of door het gebruik van bepaalde medicijnen. Tijdens hevige stress is stofwisseling even niet heel belangrijk. Stofwisseling helpt om voedsel om te zetten in energie. Wanneer je moet vluchten of vechten gebruikt je lichaam de energie die op dat moment voorradig is. De stofwisseling vertraagt, of stopt zelfs helemaal. De gevolgen zijn een opgeblazen gevoel, een rommelende buik, of zelfs hevige krampen.

 

Spijsverteringsklachten

Bij acute stress krijgt het spijsverteringsstelsel weinig energie, doordat je lichaam in deze situatie je energie naar de spieren, de bloedsomloop en de energiebevoorrading stuurt. Het eten van voedsel kan dan wel even wachten tot je weer op een veilige plaats bent.

Bij langdurige stress worden de spijsverteringssappen (maagzuur, enzymen, gal en stoffen uit de alvleesklier) echter slechter aangemaakt. Hierdoor verteert de voeding minder goed en verlaat het het lichaam weer versneld (diarree).

 

Versnelde hartslag / ademhaling

Wanneer je langdurig onder spanning staat kan dat leiden tot een verkeerde ademhaling. Bij een verkeerdeademhaling ververs je de lucht te vaak en verlies je daardoor te veel CO2. Hierdoor blijft er te weinig koolzuurgas in het bloed waardoor andere lichamelijke klachten zich kunnen manifesteren. Denk hierbij aan benauwdheid, druk op de borst, een opgejaagd gevoel, hartkloppingen, tintelingen in vingers, voeten of mond, veel zweten, verhoogde bloeddruk en duizeligheid.

 

Hyperventilatie en ademnood

Dit ligt in het verlengde van een versnelde ademhaling en kan zich uiten in een hyperventilatie-aanval. Dit is niet gevaarlijk maar kan wel erg beangstigend zijn. De oorzaak van hyperventilatie is gelijk aan die van een versnelde ademhaling, namelijk een tekort aan CO2 door het vele uitademen.

 

In een stresssituatie gaat je ademhaling omhoog, om in geval van nood veel zuurstof naar de spieren te kunnen sturen. Het ademhalingscentrum staat onder invloed van stress en emoties. Als je gestresst bent, zucht je vaak. Bij schrik of spanning houd je de adem in. Eenmaal bekomen van de schrik, slaak je een zucht. Bij hevige stress, angst, of emotionele gebeurtenissen wordt het ademhalingscentrum geprikkeld waardoor je ademhaling gaat versnellen. Evenals je ademhaling weer vertraagt op het moment dat je stressfactoren weer zijn opgeheven.

 

Hartkloppingen / steken in de borst

Bij hartkloppingen voel je je eigen hart kloppen. Je hart bonst hevig en de hartslag is snel of onregelmatig. Dit komt meestal door lichamelijke inspanning of emotionele stress, maar kan in enkele gevallen ook duiden op een hartritmestoornis. Hartkloppingen zijn meestal onschuldig. Maar wanneer je voor het eerst hartkloppingen of een onrustig gevoel in de borst krijgt kun je hiervan best schrikken. Neem dan contact op met de huisarts om te overleggen; zeker als hartkloppingen niet stoppen bij rustig zitten, of als er ook andere klachten bij voorkomen.

 

Je hoeft niet perse een hartaanval of dichtgeslibde aderen te hebben om klachten te krijgen. Bedenk wel dat het belangrijk is om duurzaam en voorzichtig met je lichaam om te gaan! Het is dus ook niet zo dat je van even stressen een hartaanval krijgt, of van een beetje slecht eten dichtgeslibde aderen krijgt. Het is een proces dat zich opbouwt over meerdere jaren. Helaas krijgen mensen op steeds jongere leeftijd last van hart en bloedvaten.

 

Menstruatiestoornis

Stress is een van de oorzaken die de menstruatie kan beïnvloeden. Vaak gebeurt het dat de cyclus onregelmatig wordt, maar het kan ook voorkomen dat er een cyclus wordt overgeslagen.

 

Impotentie

Erectieproblemen en impotentie worden vaak ook veroorzaakt door stress. Deze kan optreden door de druk die op de seks zelf gelegd wordt, maar ook door drukte en spanning op het werk of in de relatie.

 

Verhoogd cholesterol

Een verhoogd cholesterol wordt meestal niet direct verbonden aan stress. Het is dan ook niet aangetoond dat er een directe relatie bestaat. Wel kan een verhoogd cholesterol een verhoogd risico vormen op hart- en vaatziekten. Meestal wordt als remedie een gezondere levensstijl aangeraden, net als bij overspannenheid.

 

Verhoogde bloeddruk

Als je hart samentrekt en bloed het lichaam in stuwt is de druk in de bloedvaten op z’n hoogst. Als het hart daarna weer ontspant ontstaat er een lagere druk. Dit zijn respectievelijk de boven-  en onderdruk.

 

De bloeddruk wisselt voortdurend. Bij het leveren van een inspanning is de bloeddruk hoger dan wanneer je rustig zit. Er is geen eenduidige oorzaak aan te wijzen voor hoge bloeddruk, wel is het zo dat stress kan zorgen een verhoging. Ook hier wordt vaak een gezondere levensstijl aangeraden.

 

Nek- /schouder- / rugklachten

Stress veroorzaakt spanning in het lichaam, en dit komt tot uiting in hoge spierspanning. Het lukt niet meer om de spieren goed te ontspannen en het lijkt alsof de spieren continu ‘aan’ staan. Door de spierspanning kan het lichaam in een iets andere houding worden gezet met klachten aan de nek, schouders of rug tot gevolg.

 

Huidaandoeningen

Het lichaam produceert het hormoon Cortisol. Dit hormoon zorgt voor de vlucht-, of vechtreactie en helpt ons om uit een bedreigende situatie te komen. Bij stress is deze situatie voor het lichaam continu aanwezig en er wordt dan ook steeds Cortisol aangemaakt. Een van de gevolgen hiervan is dat het immuunsysteem tijdelijk op een lager niveau komt te staan, waardoor je vatbaarder wordt voor allerlei aandoeningen. Als je al een gevoelige huid hebt, of als je bijvoorbeeld slecht slaapt zal een aandoening sneller voorkomen. Een bekende huidaandoening als gevolg van stress is eczeem.

 

Problemen met slapen

Slecht slapen doen we allemaal weleens. Zeker in de zomer wanneer het langer licht is kan het moeilijk zijn om voldoende uren te slapen

Als je daarbij ook nog stress ervaart is het nog moeilijker om in slaap te komen. Juist wanneer je je ontspant komen alle gevoelens naar boven en ga je piekeren. Het risico bestaat dat je overdag gaat bijslapen en dat je slaapritme omkeert: je bent ‘s nachts klaarwakker en overdag zo moe dat je daar je slaap gaat inhalen.

 

Rode vlekken op de huid door stress

Stress veroorzaakt rode vlekken op de huid. Je ziet dit aan de rode vlekken in de hals en in de nek. Ook huidproblemen als acne en eczeem kunnen voorkomen.

 

Stress herkennen: Psychische/emotionele signalen

 

Futloos en lusteloosheid

Iedereen heeft er wel eens last van: Je hebt moeite om uit bed te komen en je hebt nergens zin in. Je voelt je hangerig en onverschillig, oftewel je voelt je futloos of lusteloos. Nu is dit niet meteen reden tot bezorgdheid. Als je een griepje hebt of een tijdlang weinig rust hebt genomen is het helemaal niet gek om dit te voelen. Maar het kan ook andere oorzaken hebben, denk maar aan verdriet. In alle gevallen heb je weinig energie, is alles  teveel en gaat alles traag. Dit gevoel kan enige tijd aanhouden, een paar dagen of weken misschien, maar daarna is het normaal gesproken wel voorbij. Het is helemaal niet erg om je even zo te voelen, vaak geeft je lichaam daarmee aan dat het op adem moet komen en je even rustiger aan moet doen. Als de klachten langer aanhouden is dat een aanwijzing dat er meer aan de hand is.

 

Somber of neerslachtig

Wie kent het nu niet, een somber of neerslachtig gevoel? Vaak is de oorzaak wel aan te wijzen. Veel mensen proberen het gevoel juist weg te drukken omdat ze het als onprettig en storend ervaren. Jammer genoeg helpt dat niet: waar je weerstand tegen biedt blijft bestaan. Het hoort een beetje bij het leven, net als gelukkig zijn en je goed voelen. Ook hier geldt dat wanneer de klachten langer aanhouden dan een paar dagen tot weken er iets anders aan de hand kan zijn.

 

Depressief

Depressief zijn is een wat ongrijpbaar begrip. Immers, niet elke sombere stemming is een depressie. Als de klachten langer dan een paar weken aanhouden en gedurende het grootste deel van de dag aanwezig zijn kan er sprake zijn van een depressie. Hetzelfde geldt als je een gebrek aan interesse en plezier ervaart: wanneer dit langere tijd aanhoudt, en je geen interesse en plezier meer hebt in de dingen die anders wel plezierig zijn kan er sprake zijn van een depressie.

 

Als je depressief bent word je ook in grote mate belemmerd in je doen en laten. De klachten zijn dusdanig van invloed dat je minder goed functioneert op het werk of in je privé leven.

Een depressie gaat vaak samen met andere klachten. Andere kenmerken van een depressie zijn veel meer of juist minder eten, gevoelens van schuld, waardeloosheid en hopeloosheid, vermoeidheid, bezorgdheid, rusteloosheid, langzamer praten en bewegen. Ook gedachten aan de (eigen) dood of een plan of poging tot zelfdoding is niet ongewoon.

 

Vergeetachtig

Het is niet te geloven, maar de laatste tijd lijkt het wel alsof je alles vergeet. Je mist afspraken of je komt bij het boodschappen doen terug zonder de spullen te hebben gekocht die je nodig had. Taken die je af moet hebben of deadlines halen lijkt niet meer te lukken. En had je het gasfornuis nu wel of niet uitgedraaid, en de deur achter je op slot gedaan?

 

Gemakkelijk de draad kwijtraken

De draad kwijt zijn wil zeggen dat je het even niet meer kan volgen allemaal. Dit kan in allerlei situaties voorkomen en heeft te maken met luisteren, communicatie en aandacht voor de ander. Als je hoofd ‘vol’ zit en je er niet veel meer bij kunt hebben, is je aandacht snel uitgeput en raak je snel het verhaal kwijt.

 

Concentratieproblemen

Concentratieproblemen komen vrij vaak voor. Dit kan ontstaan wanneer je veel aan je hoofd hebt en korter of langer duren. Een lawaaierige omgeving, slecht slapen en stress zijn veel voorkomende oorzaken van een slechte concentratie.

 

Gevoel dat de ‘rek’ eruit is

Dit voelt letterlijk alsof er van alle kanten aan je getrokken is en je helemaal uitgerekt bent tot het eigenlijk niet meer verder kan. Een andere mooie analogie is dat je je voelt als boter die over teveel boterhammen is uitgesmeerd

 

Minder flexibel

Flexibiliteit is het vermogen om in te spelen op veranderingen in de omstandigheden. Wanneer je hier minder goed toe in staat bent laat je je op een gegeven moment maar leiden door de omstandigheden en pas je je voortdurend aan. In plaats van de regie hebben over je leven voel je je stuurloos.

 

Machteloos, hulpeloos, onmacht

Zie ook het punt hierboven over flexibiliteit. Wanneer je je machteloos of hulpeloos voelt, of juist onmacht ervaart in bepaalde situaties, betekent dit dat je de regie en de controle kwijt bent. Je bent niet meer opgewassen tegen de omstandigheden. Misschien had je bepaalde verwachtingen die plotseling niet uitkomen – denk maar eens aan het verliezen van je baan of dat je partner de relatie met jou verbreekt. Dit zorgt ook voor een grote mate van onzekerheid en twijfel bij jezelf.

 

Gespannen, nerveus

Spanning en nervositeit kunnen zowel een positief als negatief gevoel hebben. De spanning die je voelt voor een prestatie, bijvoorbeeld een presentatie of sportwedstrijd is positief. Hetzelfde geldt voor de nervositeit die je voelt als je voor het eerst een date hebt. Het zorgt ervoor dat je alerter bent en beter kunt reageren op de situatie en omstandigheden. Wanneer het gevoel negatief is kunnen spanning en nervositeit zich op allerlei manieren manifesteren. Dit kan in je lichaam zijn door een uiting van pijn, maar het kan ook een hele lichte vorm van spierspanning zijn die je in eerste instantie gemakkelijk over het hoofd ziet. Wanneer je voor een langere periode spanning ervaart kost dit veel energie en put dit je lichaam uit. Zo kan je emotioneel, prikkelbaar of snel geïrriteerd worden.

 

Snel geëmotioneerd

Sommige mensen zijn emotioneler dan anderen. Maar wat als je opeens een stuk emotioneler reageert dan voorheen? Misschien is dat de reactie die bij jou naar boven komt bij stress of overspannenheid. Een emotionele reactie wordt vaak gezien als huilen of verdrietig zijn maar kan ook een juist boze reactie zijn. Hoe dan ook, beide reacties worden in het sociale domein vaak door anderen als lastig ervaren. De reactie van anderen is dan vaak dat je niet meer serieus genomen wordt. Zeker in een werksituatie kan dit je behoorlijk belemmeren.

 

Prikkelbaar, snel geïrriteerd

Als je prikkelbaar of snel geïrriteerd bent, ligt de oorzaak vaak in het ervaren van spanning of nervositeit. Als dit langere tijd aanhoudt kan het een signaal zijn van teveel stress, overspannenheid of burn-out.

 

Boosheid

Boosheid is een psychologische afweermechanisme wat ervoor zorgt dat je een bepaald gevoel of emotie niet hoeft te beleven, Vaak wordt vanuit psychologische oogpunt opgemerkt dat het een nare ervaring kan zijn die als kind hebt opgedaan en die je niet wilt herbeleven. Boos zijn kan je tijdelijk een goed gevoel geven, maar hiermee los je de oorzaak niet op. Boosheid gekoppeld aan stress of overspannenheid kan getriggerd worden door de kleinste dingen.

 

Angstig, bang en paniekaanvallen

Net als boosheid is angst ook een afweermechanisme wat bij ons zit ingebakken. Het zorgt ervoor dat we snel actie kunnen ondernemen bij gevaar. Als de angst echter overmatig wordt gevoeld en vaak voorkomt kan het juist verlammend werken. Er is dan sprake van een angstreactie die niet in verhouding staat tot de situatie en de omstandigheden. De gevolgen van zo’n angstreactie kunnen flink uiteenlopen, van slecht slapen en veel piekeren tot het ervaren van een hoge spierspanning en hartkloppingen. Bij een paniekaanval voel je hevige angst terwijl er geen aanleiding voor aanwezig is. De angst gaat je overheersen.

 

Piekeren

Piekeren komt vaak voor wanneer je je zorgen maakt over een bepaalde situatie, maar gebeurt soms ook zonder een direct aanwijsbare reden. Je geest blijft maar doormalen en het gaat in cirkeltjes rond. In principe heb je je geest daar ook voor; nadenken! Als het denken echter overmatig is kan het verlammend op je werken, je denkt meer dan dat je doet.

 

Gevoelens van controleverlies

Als je het gevoel hebt de controle over je leven kwijt te raken is dat zeer onprettig. Het voelt alsof je in je eentje op zee dobbert, overgeleverd aan de elementen. Eigenlijk is het de essentie van stress voelen – je bent de grip op de situatie kwijt.

 

Wantrouwend, achterdochtig

Een gezonde vorm van achterdocht kan heel normaal zijn en je helpen in de afweging bij het nemen van beslissingen. Wanneer je overal iets achter zoekt en continu twijfelt aan de bedoelingen van anderen kost je dat erg veel energie. Ook sta je je geest dan toe om steeds ergere rampscenario’s te bedenken en blijf je hierover piekeren. Het kan je functioneren in sociale situaties in hoge mate belemmeren.

 

Schrikachtig

Je bent schrikachtig wanneer je van de kleinste onverwachte dingen schrikt. Dat kan veroorzaakt worden door geluid, bijvoorbeeld een deur zijn die plotseling dichtvalt of een knetterende brommer die langsrijdt, maar ook door een opmerking die iemand maakt of een bericht dat je leest. In elk geval triggert het bij jou een angstreactie.

 

Negatieve en belemmerende gedachten

Als je hier last van hebt, ben je aan het piekeren met de focus op wat er allemaal niet kan. Je ziet overal beren op de weg en je denkt niet meer in mogelijkheden en oplossingen. Wantrouwen en achterdocht kunnen hier een rol spelen, maar ook gevoelens van minderwaardigheid en zelfbeperking.

 

Het gevoel hebben van alles te moeten

Je wordt geleefd door de verwachtingen van anderen en je hebt het gevoel dat je overal aan moet voldoen. Gewoon je ding doen is niet voldoende, nee, je moet 110% presteren – overal! Eigenlijk ben je een speelbal van de omstandigheden en jij vindt dat je je ernaar moet schikken. Zie ook controleverlies.

 

Stemmingswisselingen

Stemmingswisselingen zijn wisselingen in je stemming. De wisselingen kunnen zowel de positieve als negatieve kant opgaan: het ene moment stap je chagrijnig en geïrriteerd uit bed, en het volgende moment voel je je goed en vrolijk. De crux zit ‘m in het feit dat de wisseling snel gaat en dat je niet een direct aanwijsbare oorzaak ervoor kunt vinden. De stemmingswisseling kan getriggerd worden door hormonen, je voeding, slaapritme en door depressieve klachten (de ‘winterdip’ is een goed voorbeeld).

 

Je minder waard voelen dan anderen

Dit heeft te maken met je zelfwaardering. Je vergelijkt jezelf op allerlei punten met anderen en je hebt een ideaalbeeld waar je niet of nooit aan kunt voldoen. Je verwachtingen ten opzichte van wat je zou moeten kunnen, hebben of bereiken liggen op zo’n hoog niveau dat het eigenlijk onmogelijk is om alles te behalen. Er is altijd wel iemand die iets beter kan dan jijzelf. Maar besef wel dat er niemand anders is die de unieke mix van kwaliteiten heeft zoals jij die hebt!

 

Stress herkennen: verandering in gedrag

 

Te veel eten 

Door teveel stress kun je teveel gaan eten. Wanneer je teveel eet zoek je juist sneller de ongezonde voeding op waar veel suikers en koolhydraten in zitten. Dit doe je om jezelf op gang te houden en te voorkomen dat je moe wordt. Daarnaast wordt door het eten van suikerhoudend voedsel het gelukshormoon endorfine in je hersenen aangemaakt. We zien een zoete traktatie ook als beloning, en dat hebben we onszelf al in onze jonge jaren ingeprent. Het is een uitstekend voorbeeld van hoe indoctrinatie kan uitwerken.

 

Te weinig eten

Stress kan er ook voor zorgen dat je te weinig eet. Je eetlust is dan weg en je kunt niet meer genieten van de smaak van voedsel. Hierdoor krijg je uiteraard te weinig voedingstoffen binnen en word je vanzelf vatbaarder voor ziektes. De adrenaline in je lijf zorgt voor een doorlopend hoge bloedsuikerspiegel waardoor je geen zin meer hebt in eten. Afvallen door een teveel aan stress komt dan ook vaak voor.

 

Meer roken

Als je merkt dat je meer gaat roken kan dat een aanwijzing van stress zijn. Door stress wordt het hormoon cortisol aangemaakt waardoor nicotine mogelijk minder effect heeft. Er is dan meer nicotine nodig om hetzelfde effect te verkrijgen. Als je minder zou gaan roken kan ook dat stress veroorzaken, je lijf is immers gewend aan een bepaalde hoeveelheid nicotine. Na het roken ervaar je even kort minder stress, maar doordat het effect snel weer weg is en er een lichte ontwenning optreedt ervaar je juist weer meer stress.

 

Meer alcohol drinken

De relatie tussen alcohol en stress is niet gemakkelijk direct aan te tonen. Mensen die gestresst zijn ervaren door het nuttigen van een glas alcohol een vermindering van de stress. Alcohol kan cortisol in het lijf verminderen, maar andersom laat het de spanning in het lijf juist langer voortduren. Daarnaast kan stress ook het plezierige gevoel van alcohol teniet doen.

 

Meer medicijnen gebruiken

Wanneer je al medicijnen gebruikt en merkt dat je hiervan een hogere dosis gebruikt kan dit een indicator zijn van stress. Je gebruikt het medicijn dan op dezelfde manier als anderen alcohol of nicotine gebruiken, namelijk om de stress te verminderen.

 

 

Meer koffie drinken

Van koffie word je alerter en waakzamer. Als je meer koffie gaat drinken en daardoor een teveel aan cafeïne binnenkrijgt werkt dit juist averechts. Je krijgt dan problemen met je concentratie en dat kan gevolgen hebben voor je geheugen. Door een overmaat aan cafeïne staat je lijf in een aanhoudende toestand van alertheid en aanhoudende stress. En wist je dat cafeïne ook in andere producten voorkomt behalve koffie?

 

Verhoogde behoefte aan zoetigheid

Het eten van suikerhoudend voedsel geeft je een kick en je krijgt kortstondig meer energie. Je bloedsuikerspiegel stijgt en je lijf reageert door deze weer naar beneden te brengen. Deze reactie kan ervoor zorgen dat je suikerspiegel daalt tot onder het niveau van toen je de suiker binnenkreeg, en hierdoor voel je je slap en energieloos. De remedie is dan vaak om weer suiker te gaan eten. Overmatig suikergebruik zorgt ervoor dat je lijf adrenaline gaat aanmaken – hét stresshormoon bij uitstek. Het eten van zoetigheid bevordert dus de stress.

 

Druk en veel praten

Als je iemand bent die veel stress ervaart kun je hier erg druk van worden en veel gaan praten. Je wordt pas weer rustig wanneer de stress uit je lijf is weggeëbd.

 

Overmatig actief zijn

Bij stress zit je lijf vol adrenaline en dat zorgt ervoor dat je actief bent en blijft. Je energieniveau is hoger wat zich uit in hyperactiviteit en druk gedrag. Sommigen gaan verwoed sporten, wat juist zorgt voor extra uitputting:

 

Tot niets komen (geen werk uit je handen)

Wanneer je tegen een burn-out aanzit komt er weinig tot niets meer uit je handen. De overmaat aan energie die je misschien eerst voelde is omgeslagen in lamlendigheid en vermoeidheid. Je hebt de neiging om je activiteiten steeds verder te beperken.

 

Te veel verschillende dingen tegelijk doen

Dit is een signaal waarbij je zo actief bent en zoveel tegelijk probeert te doen dat je eigenlijk niets meer helemaal kunt afronden. Aan de ene kant blijf je nadenken over alles en aan de andere kant doe je alles een beetje. Je flipt van de ene activiteit naar de andere zonder een taak af te ronden of tot een concreet resultaat te komen.

 

Niet kunnen genieten of ontspannen

Kun je nergens meer echt van genieten, of lukt het niet meer om je goed te ontspannen? Als je stress ervaart produceert je lijf adrenaline, wat ervoor zorgt dat je alerter bent en een hoger energieniveau hebt. Bij voortdurende stress blijft het adrenalineniveau in je lijf hoog, waardoor ontspannen en genieten van de dingen die je doet veel lastiger worden of in het geheel niet meer lukt.

 

Meer klagen en verwijten, toenemend cynisme en verbittering

Sommige mensen klagen meer dan anderen, of zijn cynischer dan anderen. Op zich is dat geen indicatie van stress. Wanneer jij of jouw omgeving bij jou merkt dat je meer bent gaan klagen en verwijten maken, dat je cynischer wordt of verbitterd, dan kan stress hiervan wel eens een oorzaak zijn. Als je hier niets aan doet bestaat het risico op het ontstaan van conflicten.

 

Sneller dan anders ongelukjes hebben (bv dingen laten vallen)

Wanneer je dit ervaart is vooral je aandacht ongericht. Je hebt geen controle meer over je lijf en ledematen, althans zo lijkt het, en je botst steeds tegen dingen aan of laat ze uit je handen vallen. Op zich is er met je energie en kracht niet direct iets mis, maar wanneer je even je hoofd er niet bij hebt gebeurt dit vaker.

 

Geen zin heb in intimiteit of seks

Bij intimiteit of seks wil je er voor de ander zijn en zelf ook genieten. Wanneer je stress ervaart heb je hier juist veel minder zin in. Het is overigens wel aangetoond dat het hebben van seks de stress in je lijf juist verlaagt. Maar als het juist de seks zelf is die de stress veroorzaakt kan het erg moeilijk zijn om toch het initiatief te nemen.

 

Moeite met concentreren

Als je merkt dat je je moeilijk kunt concentreren kan dit erg belemmerend zijn voor je functioneren. Je zit meer in je hoofd dan in je gevoel en er komt weinig uit je handen. Je focust je eerder op alle dingen die je nog moet doen in plaats van ze een voor een af te werken.

 

Overmatig zorgen maken over wat er gebeurt

Dit is een combinatie van een gevoel van angst en onbehagen met piekeren of overmatig nadenken over wat er zou kunnen gebeuren. Je bent vrijwel altijd alert en gefocust op de dingen die mis kunnen gaan.

 

Moeilijk kunnen genieten van plezierige gebeurtenissen

Wanneer je moeilijk kunt genieten van situaties en gebeurtenissen die je normaal gesproken als plezierig zou ervaren is dat erg vervelend. Je voelt je als het ware opgesloten in je hoofd of alsof er een bubbel om je hoofd heen zit. Het kost je veel moeite om contact te maken met anderen en het liefst blijf je gewoon thuis op de bank zitten.

 

Ontevreden over prestaties

Ontevredenheid over je prestaties heeft te maken met de verwachtingen die je daarover hebt. Ben je gewend om op een hoger niveau te presteren en verwacht je dat niveau altijd te behalen? Misschien zou je daar ook op een andere manier naar kunnen kijken. Wel is het zo dat het opleggen van hoge verwachtingen aan jezelf veel stress kan veroorzaken wanneer je die doelen niet helemaal haalt. Het gevoel van ontevredenheid kan gaan overheersen.

 

Stress herkennen: Sociale signalen

 

Conflicten op de werkvloer

Wanneer je een conflict op je werk hebt is dat in eerste instantie niet zo erg. Wel kan het hebben van een conflict zelf veel stress opleveren. Maar de conflicten kunnen ook ontstaan door stress. Je kijkt niet meer naar de belangen van de ander en richt je niet meer op het behalen van een optimaal resultaat. Integendeel, het enige dat je wil bereiken is dat jouw bordje weer leeg is.

 

Conflicten thuis

Een conflict thuis kan ontzettend veel stress opleveren. Dit kan een issue zijn met je partner of met je kind, of zich in de familiesfeer afspelen. Als je merkt dat je vaker conflicten thuis hebt dan voorheen kan dat een signaal van stress, overspannenheid of burn-out zijn.

 

Verminderde belangstelling voor omgeving

Hierbij merk je duidelijk dat je niet meer geïnteresseerd bent in je omgeving. Je maakt geen echt contact meer met anderen en situaties en gebeurtenissen ga je het liefst uit de weg. Het enige dat je wil is rust in je hoofd.

Stress symptomen zijn er in verschillende soorten, zowel psychisch als lichamelijk. Ook de oorzaken kunnen zowel fysiek als mentaal zijn, waardoor het verstandig is om goed naar jouw lichaam te luisteren.

 

De symptomen zijn uitingen van de stress die je ervaart, waardoor je op termijn overspannen kunt raken of te maken kunt krijgen met een burn-out. Zoek naar manieren om chronische stress te voorkomen of fysieke oorzaken op te lossen. Je zal daardoor minder last krijgen van de ongezonde stress symptomen.

 

         

Hoe ontstaat stress en wat gebeurt er in je lichaam?

Het zenuwstelsel van de mens bestaat uit een autonoom (vegetatieve) en animaal (centrale) zenuwstelsel.

Het autonome zenuwstelsel is verantwoordelijk voor de werking van de inwendige organen. Het stuurt onder andere de ademhaling, de spijsvertering en het verwijden en vernauwen van de bloedvaten aan. Ook de hartslag wordt door dit zenuwstelsel geregeld.

Het autonome zenuwstelsel is onder te verdelen in een orthosympatisch en parasympatisch deel. Wanneer je bijvoorbeeld lichamelijke inspanning verricht is het orthosympatische deel actief. Ook als er sprake is van gevaar is dit deel actief. Het zorgt ervoor dat het lichaam klaar is om te vechten of te vluchten als het nodig is.

Vroeger kwam dit systeem goed van pas, omdat je altijd aangevallen kon worden door een wild dier. Tegenwoordig worden we veel minder blootgesteld aan fysiek gevaar, dus zal dat vluchten minder vaak nodig zijn. Wel ervaren mensen veel meer stress door bijvoorbeeld een hoge werkdruk, hoge verwachtingen van de omgeving, altijd bereikbaar zijn etc. Ook in die situaties is het orthosympatische systeem actief. Het lichaam maakt zich klaar om voor de situatie weg te vluchten of er tegen te vechten. Veel mensen herkennen dan ook bij verhoogde stress het gevoel dat ze altijd “op de vlucht zijn”.

Wanneer het orthosympatische systeem geactiveerd wordt, komen de hormonen adrenaline en noradrenaline vrij. Hierdoor:

  • Stijgt de hartslag
  • Gaat de bloeddruk omhoog
  • Gaat er meer bloed naar de spieren, het hart en de hersenen en minder naar de andere organen
  • Gaat de ademfrequentie omhoog en verwijden de longblaasjes zich

Het lichaam is klaar voor actie. Omdat het lichaam wil voorkomen dat het niet gereed is als er gevaar is, zal dit systeem vaker reageren dan nodig.

Na een aantal minuten wordt de hypofyse actief. Deze geeft de bijnieren de opdracht om cortisol te gaan produceren. Cortisol staat bekend als het stresshormoon. Het zorgt ervoor dat de bloedsuikerspiegel stijgt en dat de stofwisseling harder werkt. Hierdoor maakt het lichaam snel energie vrij om met de stresssituatie om te gaan. Eiwitten en glycogeen in het lichaam worden omgezet in glucose.

Dit proces van stress is heel natuurlijk en geeft normaliter ook geen problemen. Om na “inspanning” ook weer te herstellen, is rust nodig. In rustperiodes is het parasympatische deel actief. Het zorgt voor opbouw van weefsel en het bevorderd herstelmechanismen van het lichaam. Wanneer stress langdurig aanwezig is, is het orthosympatische deel te vaak actief en het parasympatische deel te weinig.

 

Gevolgen van langdurige stress

Het gevolg is dat het lichaam niet goed meer kan herstellen. Het immuunsysteem (dat je beschermt tegen ziektes) is minder actief, waardoor je vatbaarder wordt voor ziektes en het aanmaken van nieuwe cellen en het onderhouden van bestaande cellen gaat op een laag pitje, waardoor bijvoorbeeld spieren niet goed kunnen herstellen van de inspanning.

Langzaamaan ontstaan steeds meer lichamelijke klachten en psychische klachten zoals bijvoorbeeld:

  • Verhoogde bloeddruk
  • Slapeloosheid
  • Hoofdpijn
  • Pijn en spanningsklachten in de spieren
  • Prikkelbaarheid
  • Rusteloosheid
  • Depressiviteit

Vaak gaat iemand zich bij te veel en te langdurige stress ook anders gedragen. Sommige mensen vluchten daadwerkelijk voor de situatie (bijvoorbeeld in eten, drank of door te roken) andere mensen krijgen steeds meer last van concentratieproblemen, gaan zich afstandelijker opstellen of keren zich steeds meer in zichzelf. Ook kunnen mensen heel onzeker worden over hun eigen lichaam en hun klachten toeschrijven aan “enge” ziektes. Wat vervolgens weer zorgt voor meer stress. Kortom een vicieuze cirkel.

Doorbreken van de vicieuze cirkel

 

Om deze cirkel te doorbreken is het goed om te ontdekken waardoor de verhoogde stress ontstaat. Heeft dit te maken met je persoonlijkheid, een te hoge werkdruk, te veel hooi op de vork nemen of een combinatie van vele factoren. Vaak heeft het wel of niet ervaren van te veel stress in een bepaalde situatie deels te maken met hoe je met de situatie om gaan. Meestal heb je hier zelf meer invloed in dan je in eerste instantie denkt. Coaching kan je helpen te ontdekken hoe je beter met stress om kan gaan.

Hoe kun je nu beter omgaan met stress?

 

Natuurlijk zijn er nog wel meer woorden voor gevoelens. Vaak gaan het dan over een nuance dat bij een gevoel aanwezig kan zijn. Het verschil tussen ziedend en geïrriteerd zit hem bijvoorbeeld vooral in de kracht van het gevoel. In andere gevallen kan het ook gewoon om synoniemen gaan. Ik geef hier een lijst van gevoelens die niet uitputtend is, maar je wel een idee geeft van de rijkdom aan gevoelens die we hebben.

 

               In het kort

  • Bij stress helpt het om op een rij te zetten wat bij u spanning geeft en wat u juist energie geeft. 
  • Praat er met iemand over die u vertrouwt.
  • Opschrijven waarover u piekert kan ook helpen. 
  • Blijf goed voor uzelf zorgen met goede voeding, bewegen/sporten en genoeg ontspanning. 
  • Probeer als u wilt ontspanningsoefeningen of mindfulness. 
  • Uw huisarts of praktijkondersteuner kan u begeleiden.    

 

     

Gezonde en ongezonde stress

Een beetje spanning is vaak nuttig. Het maakt dat u goed oplet en snel kunt reageren. Uw ademhaling en hartslag gaan sneller, uw bloeddruk gaat omhoog. Voor een vakantie, een presentatie of een examen zijn de meeste mensen gespannen, dat is normaal. Na de spannende situatie verdwijnt de spanning en herstellen lichaam en geest. 

Maar soms wordt er te veel van ons gevraagd of willen we te veel. Alles lijkt tegen te zitten. Of we ervaren te weinig steun uit onze omgeving. Bijvoorbeeld bij problemen thuis of op het werk. Zulke situaties geven extra spanning of spanningen die lang duren. 

U kunt dan het gevoel krijgen dat u constant gestresst bent. U bent steeds moe en snel geïrriteerd. Ontspannen lukt niet meer goed. U valt bijvoorbeeld niet goed meer in slaap 's avonds en kunt niet meer genieten. Dan wordt stress een probleem en ongezond. 

Klachten door stress

 

             Door stress kunt u bijvoorbeeld deze klachten krijgen:

  • moeheid, weinig energie
  • gespannen zijn
  • sneller emotioneel zijn (geïrriteerd, boos, huilen)
  • somberheid
  • vergeetachtigheid
  • slaapproblemen
  • hoofdpijn
  • maagklachten
  • nek- of rugklachten
  • sneller verkouden of grieperig (verminderde afweer)

Verder geeft langdurige stress een hoger risico op hart- en vaatziekten.

Door de stress gaan mensen vaak ook ongezonder leven: weer of meer roken, ongezonder eten, meer alcohol drinken of minder bewegen.

Oorzaken van stress

Om minder last te hebben van stress, kunt u gaan kijken wat bij u de oorzaken van stress zijn.

 

             De volgende omstandigheden geven bijvoorbeeld een verhoogde kans op stress:

  • zelf een (chronische) lichamelijke ziekte hebben
  • een nare gebeurtenis mee hebben gemaakt, zoals een ongeluk, beroving, inbraak of aanranding
  • een scheiding
  • de dood van een naaste
  • relatieproblemen
  • huiselijk geweld
  • onzekerheid op het werk, werkloos zijn
  • onzekerheid over geld, bijvoorbeeld een hoge hypotheek of andere schulden
  • een kind met een (langdurige) ziekte hebben
  • een ziek kind, zieke partner of familielid verzorgen (mantelzorger zijn) 
  • als kind mishandeld zijn
  • weinig steun van andere mensen
  • alleenstaande ouder zijn 

Adviezen om beter om te gaan met stress

Merkt u dat u klachten krijgt van de stress? Probeer dan wat aan de stress te doen. De stressklachten waarschuwen u dat het tijd is om er iets aan te doen.

Of nog beter: voorkom stressklachten door de adviezen tegen stress in te bouwen in uw dagelijks leven.

 

Anders omgaan met problemen

 

1. Probeer eerst een goed overzicht te krijgen over uw situatie:

  • Bedenk wat u energie geeft. 
  • Wat zijn uw positieve eigenschappen?

Bent u bijvoorbeeld een doorzetter? Helpt u anderen graag? Houdt u niet van ruzies? Voelt u zich snel verantwoordelijk voor hoe dingen gaan? Zulke positieve eigenschappen kunnen helaas ook meespelen bij klachten. U steekt bijvoorbeeld zo veel energie in mantelzorg dat u 'vergeet' om ook goed voor uzelf te blijven zorgen.

  • Bedenk ook welke dingen u (te) veel energie kosten en waarover u zich zorgen maakt. 
  • Praat hierover met iemand die u vertrouwt.
  • Of schrijf gebeurtenissen, uw gedachten en gevoelens op papier. 
  • Praten of schrijven helpt om uw situatie te begrijpen en gebeurtenissen te verwerken. 
  • Gaat u schrijven? Schrijf dan bijvoorbeeld 1 keer per dag op waar u mee zit, waar u over piekert. Ga na het schrijven iets ontspannends doen, bijvoorbeeld een eind lopen.    

2. De volgende stap is het bedenken van oplossingen. De dingen die spanning geven lossen zich meestal niet vanzelf op.

  • Bedenk hoe u de omstandigheden (in uw relatie, in uw gezin, op uw werk, uw gezondheid) kunt verbeteren, zodat ze minder spanning geven.
  •  Wat kunt u zelf doen om te zorgen dat u minder stress ervaart? Kijk of u uw leven anders kunt organiseren. Probeer problemen direct te bespreken en aan te pakken. Kijk of u taken kunt verdelen. Vraag op tijd om hulp.
  • Soms is het nodig keuzes en afspraken te maken, een aantal verplichtingen definitief te laten vallen en sommige taken aan anderen over te dragen.
  • Blijf goed voor uzelf zorgen
  • Ga op tijd naar bed en sta op tijd op. Kijk wat u kunt doen om beter te slapen bij Ik wil beter slapen. Genoeg nachtrust helpt om problemen beter aan te kunnen. 
  • Blijf gezond eten. Gezond eten houdt u fit en zorgt ervoor dat u beter tegen stress kunt.
  • Drink geen of weinig alcohol. Alcohol zorgt misschien tijdelijk voor wat ontspanning, maar kan op termijn de problemen verergeren. 
  • Veel bewegen en sporten kan psychische klachten verminderen. Het helpt om minder te piekeren en u minder somber te voelen. 

Meer ontspanning

Met ontspanning onderbreekt u de stressreactie van het lichaam. Uw lichaam krijgt tijd om te herstellen. Ontspannen betekent dat u momenten inbouwt in uw dagelijks leven waarop u niet bezig bent met de dagelijkse taken. Zo zorgt u voor een goede balans tussen plichten en dingen die u fijn vindt om te doen. 

Iedereen heeft zijn eigen manieren om te ontspannen. Een aantal manieren die goed kunnen helpen:

  • luisteren naar muziek
  • een boek lezen of een andere hobby
  • een wandeling maken in de natuur
  • sporten
  • een bad of warme douche
  • laten masseren
  • vrijen
  • de tijd nemen om rustig te koken en te eten

Methoden die u helpen om te leren ontspannen zijn:

  • ontspanningsoefeningen
  • yoga
  • meditatie
  • mindfulness.

Bron: https://ruudmeulenberg.nl/stress/lichamelijke-klachten-stress/  https://www.thuisarts.nl/stress/ik-wil-beter-omgaan-met-stress

 

 


Reageren of je hart luchten?

Heb je een (persoonlijke) vraag of zou je graag eens je hart luchten? Je mag ons bellen, maar je kunt ons ook mailen. Zie onze maatjes hier onder . Het spreekt vanzelf, dat je bericht vertrouwelijk behandeld wordt.